Şirketler için en değerli yatırım, çalışanların şirkete yaptığı yatırımdır.
Bunu net söylemek gerekiyor. Makineye, binaya, yazılıma, markaya yapılan yatırım önemlidir; ama bütün bunların anlamlı ve sürdürülebilir hâle gelmesi, insanın koyduğu fazladan emekle mümkündür. Bir şirketi gerçekten ileri taşıyan şey, bilanço kalemleri değil; çalışanlarının o şirket için gönüllü olarak ortaya koyduğu fazladan çabadır.
Peki bir çalışan şirkete nasıl yatırım yapar?
Bir çalışanın, o an bunun karşılığını alamayacağını bildiği hâlde kendisinden beklenenden daha fazlasını ortaya koyması, şirketine yaptığı bir yatırımdır. Sözleşmesinde yazmayan sorumlulukları üstlenmesi, “Bu benim işim değil” demek yerine inisiyatif alması, sadece verilen görevi değil işi sahiplenmesi… Bunların tamamı bir yatırım davranışıdır.
Rutin görevlerin ötesine geçen, yalnızca kendisinden isteneni değil, yapılması gerekeni yapan çalışan; şirkete zamanını, enerjisini, zihnini ve itibarını yatırıyordur. Şirketin içinde ve dışında markanın temsilcisi gibi davranıyorsa, yaptığı işten gurur duyuyorsa, şirketi savunuyorsa; bu artık maaş karşılığı yapılan bir iş değildir. Bu, bilinçli ya da bilinçsiz bir yatırım kararıdır.
Peki bir çalışan neden böyle bir yatırım yapar?
Birincisi, eğer o şirkette kendi geleceğini görüyorsa. Yani iş güvenliğine, öngörülebilirliğe ve adalete inanıyorsa. “Yarın ne olacağım?” kaygısıyla yaşayan bir çalışandan yatırım bekleyemezsiniz. Belirsizlik, çalışanın risk alma ve fazladan çaba gösterme isteğini ortadan kaldırır.
İkincisi, emek karşısında en azından bir takdir kültürü varsa. Her şeyin parayla ölçülmediğini biliyoruz. İnsanlar görüldüklerini, fark edildiklerini hissetmek isterler. Yapılan katkının sözlü ya da sembolik olarak karşılık bulmadığı kurumlarda, çalışan zamanla kendini geri çeker. Çünkü yatırımın en temel karşılığı, değer gördüğünü hissetmektir.
Üçüncüsü, şirket büyüdüğünde bunun kendi büyümesine de yansıyacağına inanıyorsa. Yani şirketin başarısı ile kendi kariyerinin, gelişiminin ve refahının paralel ilerleyeceğini düşünüyorsa. Eğer şirket kazanırken çalışanın kaybettiği bir düzen varsa, o ilişki sürdürülemez. Kimse başkasının geleceği için kendi hayatını yakmaz.
Aslında burada çok temel bir ilke var:
Çalışanın şirkete yaptığı yatırım, şirketle kurduğu güven ilişkisinin doğal sonucudur.
Güven yoksa yatırım da yoktur.
Gelecek algısı yoksa yatırım da yoktur.
Adalet duygusu yoksa yatırım da yoktur.
Bu koşullar sağlanmadığında ne olur?
Birincisi, çalışan yalnızca rutin görevlerini yapar. İş tanımında ne varsa onu yapar, fazlasına girmez.
İkincisi, sadece kendisine söylenenleri yapar. İnisiyatif almaz, risk almaz, sorumluluk genişletmez.
Üçüncüsü, şirketin geleceğiyle açıkçası fazla ilgilenmez. Şirketin büyümesi, itibarı, sürdürülebilirliği onun kişisel gündeminden çıkar.
Bu noktadan sonra şirket, “neden kimse sorumluluk almıyor?”, “neden kimse sahiplenmiyor?”, “neden herkes sadece saat dolduruyor?” diye yakınmaya başlar. Oysa sorunun kaynağı çoğu zaman çalışanda değil, yatırım yapılabilir bir iklimin yaratılmamış olmasındadır.
Şirketler genellikle çalışanlarından yatırım bekler; ama bu yatırımı mümkün kılacak motivasyon mimarisini ve liderlik kültürünü inşa etmeyi ihmal ederler. Güven üretmeyen, geleceği paylaşmayan, adil olmayan ve emeği görünmez kılan kurumlarda, çalışanların geri çekilmesi son derece rasyonel bir davranıştır.
Unutmayalım:
Çalışanların şirkete yatırım yaptığı yerler, tesadüfen oluşmaz. Bu, bilinçli bir yönetim tercihinin ve doğru bir liderlik anlayışının sonucudur.
Eğer çalışanlarınızın yalnızca çalışmasını değil, şirkete yatırım yapmasını istiyorsanız; motivasyon mimarinizi, güven kültürünüzü ve liderlik pratiğinizi yeniden düşünmenin zamanı gelmiş demektir.
Çünkü en pahalı maliyet, yatırım yapmayan çalışandır.
About The Author
