Hata bulma, çözüm bul !
Henry Ford
İş hayatı kısaca “ sonuç alabilme becerisi” üzerine kuruludur. Nihai olarak amaç başarı ve daha somut olarak kar olsa da süreci işleten “sonuç almaya odaklanmış irade”dir.
Denilebilir ki :
· Sonuç alabilenler
· Sonuca yönelenler
· Sonuca yönelik bir çözüm üretenler
· Sonuca giden yolda liderlik edebilenler
İş hayatının doğası gereği başrollerinde yer alacaklardır.
· Sonuçsuz çabalayanlar ya da sonuç için harekete geçemeyenler.
· Sonuca değil sürece gereğinden fazla odaklananlar
· Sonuca yönelik çözüm almak yerine onu geciktirecek çatışmalara taraf olanlar
· Kendisini ve eli altındaki kaynakları sonuç için seferber etmek yerine kendini geri çekenler
İş hayatında en küçük işletmeden en büyük organizasyonlara kadar her yerde kaybedecektir.
İş yaşamında bir işletmenin en küçük çalışanından en yetkili ferdine kadar herkesten beklenen katma değer, yani sonuçtur. Ancak bu herkesin içinde “yöneticiler” olarak adlandırdığımız, kendilerine :
· Yetki ve unvan
· Para ve mevki
· İnsan gücü
· Kaynak kullanımı
· İnisiyatif alanı
Tanıdığımız kişiler diğer herkesten daha fazla sonuç odaklı olmalı ve sonuç almak için ellerindeki imkan ve yetkileri kurumun menfaati doğrultusunda karar maliyetlerini doğru hesap ederek seferber edebilmelidirler.
Çalışma biçimi açısından iş hayatında üç tip tutum vardır. Bunlar :
· Reaktif tutum
· Aktif tutum
· Proaktif tutum
Olarak sıralanabilirler.
Reaktif tutum genel olarak vasat ve vasat altı çalışanların tutumudur. Bu kişiler çalışmak ve sonuç almak için birilerinin dürtmesine, ittirmesine, motive etmesine ve denetlemesine muhtaçtırlar. Onların eylemleri bir şeylere karşı ve bir şey nedeniyledir. En basit işler için bile uyarılmaları , hatırlatılmaları ,zorlanmaları lazımdır. Organizasyonun altlarında yer alırlar ve sağlıklı şirketlerde terfi şansları olmaz sağlıklı şirketlerde eleman devri bu tutuma sahip çalışanları azaltmak , aktif ve proaktif çalışan sayılarını çoğaltmaya yönelik kurgulanır.
Aktif tutum , vasatın üzeri, genel olarak deneyimli ve rutin işlerde uzmanlaşmış çalışanların tutumlarıdır. Bu çalışanlar sürekli yapa geldikleri işleri özel bir uyarı gerektirmeksizin yaparlar. Faturaları kaydetmek, bordroları çıkarmak, puantajları tutmak, makine ve malzemelerin rutin bakımlarını yapmak, günlük, haftalık ve aylık rutin tekrar gerektiren raporlama faaliyetleri yapmak, tanımlanmış prosesler içinde sürekli tekrarlayan bir çalışma biçimine sahip olmak aktif tutum içinde değerlendirilebilir. Bu kişiler bir anlamda bir kurumun otonom sinir sistemi gibi işlev görürler. Kurum için hayatidirler. Bu alanda yaşanacak aksamalar organizasyonlara pahalıya patlar. Bu nedenle kurumlar aktif tutum gerektiren işlerde aksamadan çalışan kişileri gerekmedikçe değiştirmek istemezler.
Proaktif tutum kendisine verilen görevlerin ve yapa geldiği rutin görevlerin dışında elindeki kaynak, imkan ve yetkilerle kendisinden istenen ve doğal olarak yapması beklenenden daha fazlasını ortaya koymak olarak özetlenebilir. Bu tutuma sahip çalışanlar işin ve şirketin hedeflerini , yani büyük resmi daha hızlı kavrayarak çalışmalarını buna göre kurgular ve şirket için daha optimum ve hızlı katma değer yaratacak sonuçlara odaklanarak çalışırlar. Bu kişiler bir kurumda yeni başlamış çalışanlardan tutun da tecrübelilere kadar her grubun içinde yer alabilir. Sağlıklı kurumlar bu tip çalışanlarını çok hızlı fark eder, onları yetenek ve yıldız oyuncu kategorisine alırlar. Çünkü bu çalışanlar normalden daha fazla katma değer yaratma potansiyeline sahiptirler. Bu kişiler aynı zamanda şirketin inovatif enerjisini de oluştururlar. Sağlıklı şirketlerde hızlı terfi edenler ve ödüllendirilen kişiler bunlardır. Bu kişiler şirketin hayati reflekslerini güçlendirir, şirketleri daha agil ve atak kılarlar. Bu kişilerin şirketin kritik noktalarına getirilmesi ile çoğunlukta olmasalar bile tüm şirketi sürükleyecek pozitif enerjiyi tetikleyebilirler.
Sağlıklı şirketlerde kendilerine karar yetkisi, unvan ve kaynak tanınan orta ve üst düzey yöneticiler bu kişilerden seçilir. Böylelikle şirketin karar etkinliği, hızı ve refleksleri güçlenir. Proaktif yöneticilere sahip şirketler süreçlerini daha hızlı ve daha optimum kaynak kullanımıyla yönetirler. Bu onları daha rekabetçi kılar.
Kurumların doğası gereği bir şirkette çalışan orta ve üst düzey tüm yöneticiler proaktif bir çalışma anlayışına sahip olmalıdırlar. Onlardan beklenen ellerinde kaynak, imkan ve yetkilerle kendilerinden istenmeden şirket için en doğru sonuçları alacak görüşleri, kararları ve eylemleri yönetebilmeleridir.
Kendisinde kaynak ,imkan ve yetki olduğu halde sonuç almak için başkasının yönlendirmesini ve dürtmesini bekleyen yöneticiler ya yöneticilik vasıflarına sahip değildir ya da yönetici olmanın ne demek olduğunun farkında değildir.
Sağlıklı kurumlar yönetim kademelerindeki proaktif olmayan tutuma sahip yöneticileri, kurumun menfaati gereği değiştirmeli yerlerine daha proaktif yönetim kadroları yerleştirmelidir.
Proaktif liderlik bireysel ve kurumsal yaşamda başarının temel formülüdür. Proaktif bir lider olabilmek için aşağıdaki özelliklere sahip olmak gerekir:
1- Gerçekçi ve yalın olun : Proaktif olmak sonuca yönelik iradedir. Karmakarışık teoriler, projeler ve fikirlerle bal yapmayan arı gibi ortalıkta vızıldamak değildir.
2- Güçlü ve zayıf yanlarım neler ? : Kendi özelliklerinin farkında olamayanların bu özellikleri kendilerinin ve kurumun lehine kendiliğinden harekete geçirmelerine imkan yoktur. Proaktif olmak kendini zayıf ve güçlü yanlarıyla tanımayı gerektirir.
3- Nasıl daha fazla katkı sağlayabilirim ? : Katma değer yaratmanın itici gücü motivasyondur. Öncelikle daha fazla katkı sağlamayı istemek gerekir. Bu konuda isteksizsek nedenleri analiz edilmeli bizden mi yoksa kurumdan mı kaynaklanıyor ortaya konulmalı ve bu engeller ortadan kaldırılmaya çalışılmalıdır.
4- Dayanıklılık : Proaktif olmak doğru sonuçları almak için mücadele etmeye hazır olmak ve yılmamayı gerektirir. Proaktif liderliğin en önemli vasıflarından biri dayanıklılıktır. Kişisel muhalefet, fikirlerine itiraz, görmezden gelinme ve hatta mobbing karşısında bile elindeki tüm imkanlarla sonuç almaya odaklanmış olmak gerekir.
5- Israrcılık : Proaktif liderler doğru sonuçları alana kadar ısrar ederler, başarılı insanları diğerlerinden ayıran fark ısrar etme becerileridir. Eğer kurum için doğru olanı savunduğumuzu düşünüyorsak şirketin tepe yönetimi nihai kararı verene kadar ısrarcı olunmalıdır.
6- Zaman ve Enerjini Doğru Yönetmek : Proaktif liderler iş tarafından yönetilmezler. Onlar zamanı ve enerjilerini doğru kullanarak ellerindeki rutin işlerin ve kendilerinden beklenenlerin üstesinden gelirler ve daha fazlasını düşünmek ve üretmek için kendilerine zaman yaratırlar.
7- Konfor alanının dışına çıkmak : Proaktif lider elde olanla yetinmez, hep daha iyisini ortaya koymaya çalışır ve bu nedenle kendisini sürekli eleştirerek gelişmeye iter. O günlük rutininin ve mevcut kazançlarının konforu ile yetinmez. Eski bir deyişle her zaman yaptığın şeyi yaparsan her zaman aldığın sonucu alırsın. Farklı bir sonuç almak için daha fazlasını ortaya koymak gerekir.
8- Doğru soruları sormak ve dinlemeyi bilmek: Proaktif lider işinin ve kendi işinin büyük resim içindeki yerinin farkındadır. Kurumun hedeflerine yönelik doğru bilgilere sahip olduğundan işini nasıl daha iyi yapacağı ile ilgili kendi çalışanlarına ve diğer birimlere doğru soruları sorarak aldığı doğru bilgilerle kendisini inşa eder. O insanları dinleyerek öğrenir, dinleme alçakgönüllülüğüne sahiptir.
9- Ekip Kurmak ve Delege Etmek : Ekip kuramayan, delege edemeyen yöneticiler her işe kendileri koşturduklarından işlerin içinde boğulur ve mevcut olandan daha farklı bir şey ortaya koymak için zaman bulamazlar. Ekibiniz ne kadar iyiyse ve siz ne kadar doğru delege ediyorsanız kendinize o kadar fazla zaman ve zihinsel enerji ayırırsınız.
10- İletişim : Proaktif lider diğerlerinin beynini, bilgisini enerjisini sonuç almak için kullanabilendir. Bunun için konuşur, barışır, uzlaşır, görüşür, yenilir, geri adım atar, kabullenir ama istediği sonucu almasını bilir.
11- Kararlarının sorumluluğunu üstlenmek : Proaktif lider başarısızlığa mazeret üretmez, her başarısızlık yeteri kadar hazırlıklı hareket etmemekten kaynaklanmıştır. Proaktif olmak başarısızlığın sorumluluğunu üzerine almak ve “hadi yeni baştan” diyebilmektir.
12– Pozitif olmak : Proaktif liderler olaylara pozitif tarafından bakmaya ve sonuca odaklanırlar. Başaracaklarına ,bunun için yetkin olduklarına inançları tamdır. Karşılaştıkları sorunlar ve başarısızlıklar onların daha iyi olması için kendilerine sunulmuş bir şanstır.
İş hayatının efsanelerinden Jack Welch proaktif liderliğin formülü olabilecek 4 E + 1 P formülünde başarmak için yaratılan kişilerin özelliklerini şöyle sıralıyor :
Ø Pozitif Enerji (positive energy): Formül çok basit , pozitif enerjiye sahip olanlar işten şikayet etmeler, onlar temelde yaşamayı seven enerjik insanlardır.
Diğerlerini Enerjik Hale Getirmek (energizing others) : Onlar kendi ekiplerine ve çevrelerindeki insanlara daha iyisini, yapılmamış olanı hatta imkansız görüneni yapmak için enerji ilham ederler. Bu palavradan konuşmalar yapmak değil gerçekleri net bir şekilde ortaya koyarak onları daha fazlası için yüreklendirmektir.
Keskinlik –Evet ve hayır deme becerisi(Edge): İş hayatında ve liderlikte en önemli beceri karar almaktır. Her olayın sonsuz bakış açısı olabilir. Etkili insanlar o bakış açılarını ortaya koymayı bir yerde keserek karar alabilen ve yola koyulabilenlerdir.
İcrai Olmak – İşi Sonuçlandırmak (Executive) : İcrai olmak çok ayırdedici bir vasıftır. Karar almak, onları uygulamaya koymak, onları dirence, kaosa ve beklenmeyen engellere karşı uygulamaya koymak çok üstün ve nadir bulunan bir meziyettir.
Eğer kişide bu 4 E mevcutsa , son olarak tamamlayıcı bir P ye ihtiyacımız var, bu da tutku (Passion) dur. Tutku iş ve başarma karşısında duyulan, derin, içten gelen ve otantik bir heyecanı ifade eder.
Sonuç olarak iş hayatı proaktif olmayı gerektirir. Bize sunulan kişisel ve kurumsal imkanları yeterince mobilize etmeyerek ve işin ruhu olan sonuca yönelmeyerek hiçbirimizin bu oyunu tatsızlaştırmaya ve kalitesini düşürmeye hakkı olmadığını bilmesi etik bir sorumluluktur.
KAYNAKÇA
Harward Business Review,2011, Management Tips,Harward Business Review Press,Boston, Massachusets
Asher,Donald,2014, Who Gets Promoted Who Doesn’t and Why :12 Things you’d better do if you want to get ahead,Ten Speed Press,Berkeley
Welch,J.,Welch,S.,2007,Winning,Harper
Curtis,B.,2010, Classic Wisdom For The Professional Life,Thomas Nelson,Nashville,Tennessee
Harward Business Review,2013,Kendinizi Yönetmek: Harward Business Review’den en etkili yönetim fikirleri,Optimist,İstanbul
Templar,R.,2010,Yöneticiliğin Kuralları: Yöneticilikte Başarının Kesin Yolu, Optimist,İstanbul
About The Author
